wtorek, 12 marca 2013
"Jaszczur" - Sławomir Shuty
Książkę określiłabym ciężkostrawną porcją zmiksowanych strzępów zdań, powiedzeń, porównań, cytatów i wulgaryzmów, które, w zamyśle autora, miały zdemaskować współczesny rynek wydawniczy. Według mnie jednak powieść głównie odsłania smutną rzeczywistość XXI wieku, znaczonego brudem, smrodem i ubóstwem. Królują w nim wszędobylskie reklamy, chińska tandeta i język prosto z rynsztoka. W takiej rzeczywistości przyszło żyć artyście multimedialnemu - takim mianem określa siebie narrator. Na każdym kroku sfrustrowany własną niemocą twórczą pisarz bluzga na wszystko, co widzi. Gardzi dosłownie każdym przejawem życia, które obserwuje. Narrator wielokrotnie podkreśla swoją rangę, widzi w sobie prekursora nowej sztuki, jednak język, którym opisuje świat i ludzi, jak również jego zachowanie, stawiają pod dużym znakiem zapytania jego rzekomą wartość jako artysty. Bohater może się oczywiście tłumaczyć, że żyje tak, a nie inaczej, bo zmusiła go do tego sytuacja - bezwzględny rynek wydawniczy "wypiął się" na niego, gdy tylko przestał przynosić zyski. Brak środków do życia nie przeszkadza mu jednak w prowadzeniu imprezowego trybu życia z piwem, "ziołem" i przypadkowym seksem w roli głównej. Oczywiście łatwiej jest sępić w knajpach niż przysiąść i uczciwie napisać obiecany felieton, za który mógłby zarobić parę groszy. Ale przecież artysta nie będzie się kalał jakąś szmatławą robotą za marne grosze! Mógłby jednak w tym momencie pomyśleć o setkach ludzi po studiach pracujących za najniższą krajową przy kasach w supermarkecie.
Przez całą niemal książkę przewijają się wątki dotyczące poszukiwań używek i łatwych panien. Temat tak oklepany i przerobiony na tysiąc sposobów w literaturze i filmie, że już ani nie bawi, ani nie wzrusza. Przy okazji autor skompromitował swojego bohatera (w książce nosi on imię i nazwisko samego Shutego), który, gardząc rzeczywistością, gardzi tym samym sobą, bo przecież sam tę rzeczywistość tworzy i w niej z łatwością się zatapia.
Książka broni się jedynie trafnym i barwnym przedstawieniem codziennego życia społeczeństwa XXI wieku. Oczywiście zdecydowanie za dużo w tych opisach wulgaryzmów, które, według mnie, trudno już nazwać środkiem wyrazu artystycznego, no ale to już kwestia gustu. Wiele zaś opisów znakomicie wykorzystuje aluzje i rozmaite cytaty z różnych dziedzin życia. Niestety, im dalej, tym gorzej. Końcowa część utworu jest już zupełnie bezsensownym bełkotem, z którego niewiele można zrozumieć. Narrator-bohater podejmuje próbę wyjścia z marazmu, w tym celu zamieszkuje u niezbyt ładnej, ale za to mającej bogatych rodziców fanki, która ma mu stworzyć warunki do pracy. W jej mieszkaniu zamyka się na jakiś czas dla świata i tworzy dzieło swojego życia. Kupuje różnorodne pamiątki z czasów dzieciństwa i lat młodzieńczych, by były dla niego inspiracją do stworzenia wiarygodnego dzieła. Dzieło to okazuje się narodową szopką stworzoną na wzór betlejemskiej, jednakże mocną nasyconą polskimi akcentami i chińską tandetą. Miał to być intermedialny projekt z pogranicza kina i teatru. W międzyczasie z coraz bardziej niezrozumiałego bełkotu narracji dowiadujemy się o ciąży dziewczyny.
Wróćmy jednak do głównej, jak sugeruje okładka, problematyki utworu. Ma nią być kompromitacja rynku wydawniczego. Dla narratora jest on bezduszną machiną wyciskającą z artysty ostatnie soki, by na nim zarobić. Póki jego dzieła dobrze się sprzedają, może on liczyć na premie i inne atrakcje, ale gdy tylko zapadnie w twórczy letarg, gdy nie wyrabia się w terminie z nową książką lub gdy wydane działa marnie się sprzedają, zostaje sam bez środków do życia.
Bohater-narrator wykreowany został na cierpiętnika, który został pozostawiony sam sobie. Jego historia w obliczu tego, co obecnie dzieje się na rynku pracy, pewnie niewielu jest w stanie wzruszyć. Rynek wydawniczy nie różni się przecież od jakiegokolwiek innego. Przeciętny Polak przeżywa podobne rozterki na co dzień. Nie znam nikogo, komu by zapłacono za niewykonaną pracę lub za "twórczą niemoc". Spróbujmy przyjść do pracy i na wstępie oświadczyć przełożonemu, że dziś coś nam dolega albo że czujemy się wypaleni zawodowo. Na pewno nas zrozumie i wesprze!
Książka nie jest żadnym odkrywczym dziełem. Odsłania mechanizmy, które od dawna rządzą naszym krajem niemalże w każdej dziedzinie życia i z których już od dawna zdajemy sobie sprawę. Język powieści też pozostawia wiele do życzenia. I nie przekona mnie argument, że to forma artystycznego wyrazu, która ma czemuś służyć. "Jaszczur" wybitnym dziełem, niestety, nie jest, czytanką do poduszki raczej też nie. Mnie nie przekonał.
czwartek, 7 marca 2013
"Włoskie szpilki" - Magdalena Tulli
Rewelacyjna powieść, która z
przenikliwością ukazuje, w jaki sposób historia i sytuacja społeczno-polityczna
państwa może wpłynąć na więzy międzyludzkie i osobowość człowieka. Wojna, która
deformuje ludzkie charaktery i rzeczywistość powojenna, która nie ułatwia
powrotu do normalności – oto, z czym zmierzyli się bohaterowie książki. Autorka
zrezygnowała z linearnego układu powieści na rzecz luźno powiązanych ze sobą
scen, które rozgrywają się w różnym czasie i różnej przestrzeni. Z tych
fragmentów czytelnik tworzy historię dwóch rodzin polskiej i włoskiej, które
połączone zostały za sprawą małżeństwa głównej bohaterki, byłej więźniarki
Oświęcimia, z przystojnym obcokrajowcem.
Tuż po wojnie władza Polski Ludowej za wszelką
cenę kazała wrócić swoim obywatelom do normalności: „W
tym czasie w kraju rozbierano stare, wypalone dekoracje i pospiesznie
ustawiano nowe, do złudzenia przypominające domy, mosty i fabryki. Iluzja
realności była nieodparta. Żyło się wśród nich dość spokojnie, zwłaszcza w
porównaniu z zamętem, który dopiero co przeminął. Ale nie miały odpowiedniego
ciężaru właściwego. Ważyły tyle, co tektura.”. Skoro więc wszystko wróciło do
normalności i dążyło do zapewnienia obywatelom dobrobytu, należało też założyć
rodzinę, urodzić dziecko.
Wszystko układało się pomyślnie. Kobieta wyszła za mąż i urodziła dziecko, które miało ją utwierdzić w przekonaniu, że wszystko wróciło do normy. Jakież był zaskoczenie, gdy po paru latach to samo dziecko, które
było kobiecie potrzebne do celów konspiracji, zaczęło ją dekonspirować. Zresztą
stało się niewygodne już w okresie niemowlęcym, gdy nie zachowywało się tak,
jak powinno. Miało jeść i spać, ale niestety wrzeszczało po nocach i
nieustannie się moczyło. Cóż za zawód! Kobieta miała przecież swoje życie,
pracę, uniwersytet, musiała więc udawać, że nie słyszy krzyków, otwierała okno,
zamykała drzwi i szła do siebie. Ideę wychowania bez rozpieszczania i
hartowania w chłodzie wyznawał także jej mąż, nic więc dziwnego, że po latach
dziewczynka miała problemy w nauce, bała się odezwać i była nieustannie
poniżana. W dodatku to jej nazwisko odziedziczone po ojcu zza żelaznej kurtyny wzbudzało tylko niechęć otoczenia. Nic więc dziwnego, że któregoś dnia w szkole
usłyszała od kolegi: „Cała wasza rodzina jest do spalenia”.
Książka we wzruszający sposób
opisuje zmagania dziewczynki, która nie radzi sobie ze swoim życiem, notorycznie się spóźnia na do szkoły, ma problemy z pisaniem i czytaniem, gubi klucze, przez co godzinami
marznie na klatce, czekając na rodziców. Niestety, rodzice nie są zdolni do
szczerej rozmowy z dzieckiem, punktualnie o 21.15 w pokoju dziewczynki ma
zgasnąć światło, bo oni chcą mieć w końcu trochę świętego spokoju. Może gdyby
podeszli do niej którejś nocy, przekonaliby się, że dziecko cierpi na
bezsenność i dlatego tak marnie funkcjonuje w ciągu dnia.
Matka dziewczynki jest dziś
staruszką cierpiącą na chorobę Alzheimera. Opiekuje się nią dorosła już córka, której kobieta jednak nie poznaje. W chorobie powraca do coraz odleglejszych miejsc
i dat w swoim życiorysie. Dzięki tym reminiscencjom córka ma w końcu okazję
poznać szczegóły z młodzieńczego życia matki i jej rodziny. Dlaczego dopiero teraz? Matka nigdy nie znalazła czasu na szczerą rozmowę z córką, zresztą powojenna rzeczywistość kazała wykasować z pamięci bolesne wspomnienia i budować nową, lepszą przyszłość. Być może teraz córka zrozumie, dlaczego nie zaznała w dzieciństwie miłości. Świat matki runął w czasie wojny, a jej bliscy zniknęli w oświęcimskim kominie. Czy po takich przejściach jej matka mogła normalnie żyć? Na stare lata kobieta przypomniała
sobie, że ma dziecko i gorączkowo szuka w pamięci informacji o nim, koniecznie
chce je odnaleźć. Czyżby na stare lata odezwały się w niej wyrzuty sumienia?
"Włoskie szpilki" to niezwykle wzruszająca powieść składająca się z siedmiu powiązanych z sobą opowiadań. Jest przejmującą historią opowiedzianą prostym językiem, pozbawionym zbytniego patosu. Pewnie dzięki temu tak głęboko trafia od czytelnika.
"Włoskie szpilki" to niezwykle wzruszająca powieść składająca się z siedmiu powiązanych z sobą opowiadań. Jest przejmującą historią opowiedzianą prostym językiem, pozbawionym zbytniego patosu. Pewnie dzięki temu tak głęboko trafia od czytelnika.
czwartek, 21 lutego 2013
"Kobieta w lustrze" - Eric-Emmanuel Schmitt
Czegoś w taj książce brakuje, a czegoś jest zdecydowanie za dużo. Czego za dużo? Tekstu. Książka dłuży się momentami niemiłosiernie, 457 stron to stanowczo za dużo i na pewno nie służy powieści. Denerwujące są sceny z życia wyzwolonej aktorki - zdobywanie kolejnych mężczyzn i porcji narkotyków to sceny tak wyświechtane, że autor nie powinien ich tak eksponować. Wątek wspomnianej postaci powinien być zamiast tego wzbogacony głębszym ukazaniem jej wątpliwości i momentu przełomu w jej życiu. Tego tutaj zabrakło.
W postaci mistyczki Anne z Brugii też czegoś brakuje i czegoś jest w nadmiarze. Sposób przedstawienia tej bohaterki ociera się o banał, zwłaszcza w scenach kontemplacji przyrody. Jakieś to wszystko infantylne i mało realne. Natomiast jeśli chodzi o trzecią bohaterkę - żyjącą na przełomie XIX i XX w., zafascynowaną psychoanalizą arystokratkę Hannę, autor poradził sobie z nią zdecydowanie najlepiej. Postać ukazana w ciekawy sposób - poznajemy ją z listów pisanych przez nią do swojej znajomej Gretchen. Hanna jest zdecydowanie najbardziej wiarygodna, co nie znaczy, że mogłaby być ukazana głębiej.
Książka jest według mnie zdecydowanie przereklamowana i nie zawiera tego, co obiecuje tekst na okładce: "W tym lustrze może się przejrzeć każda z nas". Nie wydaje mi się, żeby książka skłaniała czytelniczki do jakichś głębszych refleksji - jest napisana bez polotu, mało wiarygodnie, płasko. Spodziewałam się po tej pozycji czegoś zdecydowanie lepszego i wartościowszego.
Subskrybuj:
Posty (Atom)
